Author: sanjay mahakal

Loading…

વ્યક્તિત્વ એટલે શું? “વ્યક્તિત્વ એટલે વ્યક્તિનાં બધાં શારીરિક – માનસિક લક્ષણો કે જે તેના વિચાર, લાગણી અને વર્તન પર અસર કરે.” વ્યક્તિત્વનો અર્થ વ્યક્તિત્વ માટે અંગ્રેજીમાં Personality શબ્દ પ્રયોજાય છે. Personality આ શબ્દ લેટિન ભાષાનાં Persona શબ્દ પરથી ઊતરી આવ્યો છે. Persona નો અર્થ થાય છે. રંગમંચ પર પાત્ર ભજવતા પાત્રોએ ચહેરા પર પહેરેલ ‘મહોરું’, ‘બુરખો’, ‘મુખવટો’ વ્યક્તિત્વની વ્યાખ્યાઓ ” વ્યક્તિત્વ એટલે વ્યક્તિના મનોશારીરિક તંત્રનું એવું ગતિશીલ સંગઠન કે જે વ્યક્તિના વાતાવરણ સાથે આગવી રીતે સમાયોજન નિર્ણિત કરે છે. ” ઓલપોર્ટ (1937) વ્યક્તિત્વ એટલે વ્યક્તિની લાક્ષણિક વિચાર અને વર્તન તરેહને ઘડનારી તેની મનોશારીરિક વ્યવસ્થાઓનું ગતિશિલ સંયોજન. ” ઓલપોર્ટ (1961) વ્યક્તિત્વના…

વૃદ્ધિ અને વિકાસ વિદ્યાર્થીના ગુણો અને વિશેષતાઓની વિસ્તૃત જાણકારી માટે વૃદ્ધિ અને વિકાસનું જ્ઞાન આવશ્યક છે. વૃદ્ધિ અને વિકાસનો અર્થ બાળકના શરીર અને વ્યવહારમાં જે પરિવર્તન થાય છે તેને વૃદ્ધિ (Growth) કહે છે. – ફ્રેંક બાળકના જન્મથી લઈ પુખ્તતા પ્રાપ્ત કરે ત્યાં સુધીમાં માથામાં બે ગણો, છાતીમાં અઢી ગણો, ઘડમાં ત્રણ ગણો, હાથમાં ચાર ગણો, પગમાં પાંચ ગણો વધારો થાય છે. – ઈલિઝાબેઠ હરલોક વૃધ્ધિ વૃધ્ધિનો અર્થ “વધવું” એવો થાય છે. ગર્ભાવસ્થાથી માંડીને પુખ્તવસ્થા સુધીમાં વ્યાકટીના શરીરના વજન, કદ અને આકારમાં થતાં વધારાને વૃધ્ધિ કહે છે. આમ, ઉંમર વધવાની સાથે શરીરના વિવિધ અવયવોના વજન, કદ અને આકારમાં થતાં ક્રમિક પ્રગતિગામી…

બચાવ પ્રયક્તિ એટલે શું?વ્યક્તિ પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન અનેક ધ્યેય રાખે છે અને તેની પૂર્તતા માટે સતત પ્રયત્નશીલ રહે છે. લક્ષ્યપ્રાપ્તિના માર્ગમાં જે અવરોધો આવે તેના કારણે તે વ્યક્તિમાં વૈલ્ય જન્મે છે. આ પ્રકારની માનસિક તંગદિલીને હળવી કરવા માટે વ્યક્તિ કેટલાક પરોક્ષ ઉપાયોનો આધાર લે છે, જેને બચાવપ્રયુક્તિઓ (Defence Mechanisms) કહેવામાં આવે છે.{getToc} $title={Table of Contents} $count={Boolean}બચાવપ્રયુક્તિઓની સંકલ્પના:વ્યક્તિ હતાશા કે વૈફ્સથી બચવા માટે જે મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રયુક્તિઓનો આશ્રય લે છે તે પ્રયુક્તિઓને બચાવપ્રયુક્તિઓ, માનસિકપ્રયુક્તિઓ કે અનુકૂલન પ્રયુક્તિઓ કહેવામાં આવે છે. – ચૌહાણજેના દ્વારા લોકો તેમના હેતુઓ સિદ્ધ કરે, તંગદિલી હળવી કરે અને સંઘર્ષ દૂર કરે તેને અનુકૂલનપ્રયુક્તિ કહેવામાં આવે છે. – શેફર…

બુદ્ધિ અને અભિયોગ્યતા1879માં જર્મન મનોવૈજ્ઞાનિક આબંગહોસે વ્યક્તિ-વ્યક્તિ વચ્ચે રહેલી ભિન્નતાના આધારે બુદ્ધિની વ્યાખ્યાઓ આપવાનો સૌપ્રથમ પ્રયાસ કર્યો હતો.બુદ્ધિ શબ્દ સંસ્કૃત ભાષાના વૃધ ધાતુ પરથી ઊતરી આવેલો છે. ધ એટલે સમજવું કે જ્ઞાન પામવું. બુદ્ધિ એટલે સમજણ કે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની ક્ષમતા.બુદ્ધિ શબ્દ સંસ્કૃત ભાષાના વૃધ ધાતુ પરથી ઊતરી આવેલો છે. ધ એટલે સમજવું કે જ્ઞાન પામવું. બુદ્ધિ એટલે સમજણ કે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાની ક્ષમતા.{getToc} $title={Table of Contents} $count={Boolean}બુદ્ધિ માટે અંગ્રેજીમાં Intelligence શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે, જે લેટિન ભાષાના Intelliegere ક્રિયાપદ પરથી બનેલો છે. એટલે કે સમજવું.બુદ્ધિ એટલે શું?વ્યાખ્યા : બુદ્ધિ એટલે વસ્તુને જાણવાની ચિતની આંકલન કે સમજશક્તિ – સાર્થ ગુજરાતી…

મનોવિકૃતિઓમાનવીની જરૂરિયાતો, અપેક્ષાઓ, આકાંક્ષાઓ, અમર્યાદિત છે, જ્યારે તેને સંતોષવાના માધ્યમો, સાધનો અને પ્રસંગો ખૂબ જ ઓછાં જોવા મળે છે. માનવીએ જીવનમાં સુખ-દુઃખ, ચડતી- પડતી, હાર-જીત વગેરે પરસ્પર વિરોધી પરિસ્થિતિઓનો સામનો અવાર-નવાર કરવો પડતો હોય છે.{getToc} $title={Table of Contents} $count={Boolean}વૈશ્વિક સ્તરે જેવી રીતે WHO સંસ્થા શારીરિક સ્વાસ્થ્ય સાથે સંકળાયેલ છે, તેવી જ રીતે APA અમેરિકન સાયકાટ્રીક એસોસિયેશન માનસિક રોગોના ઉપચાર સાથે સંકળાયેલ છે.સાધારણ વર્તન : સાધારણ વર્તનને સમજવા માટે સાધારણને અંગ્રેજીમાં NORMAL કહે છે. જે લેટિન ભાષાના NORMA શબ્દ પરથી ઉતરી આવેલ જેનો અર્થ ‘સુથારની માપપટ્ટી’ જે આદર્શ ગણાય. આમ, આદર્શ સ્થિતિ એટલે ‘NORMAL’અસાધારણ વર્તન :AB …

સ્વ અને વ્યક્તિત્વઅંગ્રેજી ભાષાના Personality શબ્દના પર્યાય તથા ગુજરાતી ભાષામાં “વ્યક્તિત્વ” શબ્દ પ્રયોજાય છે, જે લેટિન ભાષાના Persona શબ્દ પરથી આ Persona મહોરું{getToc} $title={Table of Contents} $count={Boolean}વ્યક્તિત્વ એટલે શું?વ્યાખ્યા: વ્યક્તિત્વ એટલે વ્યક્તિના મનોશારીરિક તંત્રનું એવું ગત્યાત્મક સંગઠન, કે જેના આધારે વ્યક્તિ પોતાની આગવી રીતે સમાયોજન સાધી શકે છે. – જી. ડબ્લ્યુ ઓલપાર્ટ (1937)વ્યક્તિત્વના વિવિધ અભિગમો :(i) વ્યક્તિત્વ પ્રકારલક્ષી અભિગમભારતીય દર્શનશાસ્ત્રમાં વ્યક્તિત્વના (સાત્ત્વિક, રાજસી, તામસી)ભારતીય ચિકિત્સાની ચરકસંહિતામાંશારીરિક દોષના આધારેવાત પ્રકૃતિ પિત્ત પ્રકૃતિ કફ પ્રકૃતિ ગ્રીક વૈધ હિપોક્રિટ્સશરીરમાં રસસ્ત્રાવને આધારે રક્ત પ્રભાવી કફ પ્રભાવી કાળા પિત્ત પ્રભાવી પીળા પિત્ત પ્રભાવી ક્રેશમર અને શેલ્ડનેશરીરનાં બાંધાનાં આધારેઆંતરસ્તર પ્રધાન મધ્યસ્તર પ્રધાન બાહ્યસ્તર પ્રધાન કાર્લ યુગે પ્રવૃતિની દિશાના આધારેઅંતર્મુખ બહિર્મુખ (ii) વ્યક્તિત્વ ગુણલક્ષી અભિગમ(iii) મનોગત્યાત્મક અભિગમ : સિગ્મંડ ફ્રોઈડવ્યક્તિત્વ રચનામાં ત્રણ…

હસ્તકલા (લોકભરત, માટીકામ, કાષ્ઠકામ અને સજાવટ): ગુજરાતમાં કાષ્ઠશિલ્પ, રાચરચીલું, પશુ શણગારનું હીર અને મોતી ભરત, મોચીઓનું કટાવ કામ અને આરી ભરત, કચ્છી કામણગારી શૈલીનાં ભીંતચિત્રો, દક્ષિણ ગુજરાતનાં રાઠવા આદિવાસીઓના પીઠોરાનાં ચિત્રો, દેવીપૂજકનું માતાના ચંદરવાનું છાપકામ, પોથીચિત્રોની પ્રાચીન પરંપરા, કચ્છ અને કાઠિયાવાડની બારીઓના ઓરડા, ઓસરી અને કોઠીકોઠલા પરની લીંપણ નક્કાશી વગેરેમાં વિવિધતા રહેલી છે. સૌરાષ્ટ્રની પ્રાદેશિક ઓળખ બનેલી ‘તીતીડા ભાત’- ત્રિપાંખડીની ભાત પ્રસિદ્ધ છે. કૌટિલ્ય રચિત અર્થશાસ્ત્રમાં ‘ખચીતમ્’ સોયથી ભરેલા ભરતનો ઉલ્લેખ છે. ભરત આધારિત જ્ઞાતિઓમાં મોચી ભરત, બખિયા ભરત, ખાટ ભરત, મહાજન ભરત, રબારી ભરત, કણબી ભરત, કાઠી ભરત, આહિર ભરત વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. ભરતકામ શીખનાર દરેક વ્યક્તિ શરૂઆતમાં…

શામળ ભટ્ટ જીવનચરિત્ર શામળ ભટ્ટ મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યના ગુજરાતી કથાત્મક કવિ હતા. તેઓ તેમના “પદ્ય-વાર્તા” માટે જાણીતા છે. શામળ ભટ્ટ પરિચય જન્મ: ગોમતીપુર (વેંગણપુર), અમદાવાદ મૃત્યુ: 1765 શામળ ભટ્ટની કૃતિઓ: વેતાલપચીસી, રાવણ મંદોદરી સંવાદ, નંદબત્રીસી, પદ્દ્માવતી, ચંદ્રાવતી, દ્રૌપદી વસ્ત્રાહરણ, શિવપુરણ, અંગદવિષ્ટિ, સિંહાસનબત્રીસી, મદનમોહના, સૂડા-બહોતેરી, બરાસકસ્તુરી, ભદ્રભામિની, અંગદવિષ્ટિ, શિવપુરાણ શામળ ભટ્ટની પંક્તિઓ: સાદી ભાષા, સાદી કડી, સાદી વાત વિવેક, સાદામાં શિક્ષણ સાથે, એ જ કવિ જણ એક. વાડ થઈને ચીભડાં ગળે, સોંધી વસ્તુ ક્યાંથી મળે ગાજયા મેઘ વરસે નહીં. શામળ ભટ્ટની વિશેષતા: ઓળખ: ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રથમ વાર્તાકાર, પદ્યવાર્તાના પિતા તરીકે જાણીતા છે. શામળની અટક ત્રવાડી હતી. પરંતુ તે વ્યવસાયે કથકે હોવાથી…

Psychology of Education આજના બ્લોગમાં આપણે જાણીશું કે, શિક્ષણનું મનોવિજ્ઞાનમાં માપન અને મૂલ્યાંકન?, સ્વઓળખ, જીવન-કૌશલ્યનો અર્થ,જીવન કૌશલ્યનું મહત્ત્વ, મૂલ્ય શિક્ષણમાં મૂલ્યનો અર્થ અને વિભાવના વિષે ચર્ચા કરીશું. Education નો શાબ્દિક અર્થ Education = to train (તાલીમબદ્ધ કરવું) Educere= to lead out (અંદર પડેલાને બહાર કાઢવું) Educare=to bring out (બહાર લાવવું) E + duco= bring up (અંદરથી વિકસિત કરવું) માણસનાં શરીર, મન, આત્મામાં જે કંઈ શ્રેષ્ઠ છે તે બધું બહાર લાવવું એટલે શિક્ષણ. – ગાંધીજી માપન અને મૂલ્યાંકન હાલના સમયમાં વિદ્યાર્થીના સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન પર ભાર મુકાયો છે. વિધાર્થી જે કંઈ શીખે એ બધું પારંગતતાની કક્ષાએ જ શીખે એ અભિગમ પર…